عبد الله بن قدامة ( مترجم : محمود مهدوى دامغانى )

19

كتاب التوابين ( توبه كنندگان ) ( فارسى )

وزيرى در دويست و نود و دو صفحه متن و چهل و چهار صفحه فهارس و مقدمه‌اى به زبان فرانسه در شصت و پنج صفحه چاپ شده است كه همين چاپ در اختيار اين بنده بوده و براى ترجمه از آن استفاده شده است و آنچنان‌كه از مقاله فاضلانه آقاى كاظم برگ نيسى استفاده مىشود در سال 1970 ميلادى هم چاپ شده است . مقدمه استاد جورج مقدسى درباره شرح حال و آثار ابن قدامه و مآخذ و منابع كتاب و معرفى نسخه‌هاست كه ترجمه تمام آن صورت نگرفت ولى كمال استفاده را از آن بردم . در كتاب التوابين كه به شش جزء تقسيم شده است فصلهاى زير مطرح شده است : - توبه فرشتگان كه فقط موضوع هاروت و ماروت نقل شده است . - توبه ترك اولاى برخى از پيامبران كه در آن از توبه آدم و نوح و موسى و داود و سليمان و يونس عليهم السلام نقل شده است . - توبه پادشاهان امتهاى گذشته كه در آن سيزده داستان آمده است . - توبه امتهاى گذشته كه در اين فصل توبهء قوم موسى و قوم يونس و قوم يكى ديگر از پيامبران بيان شده است . - توبه برخى از افراد امتهاى گذشته كه در آن هجده داستان نقل شده است . - توبه ياران پيامبر ( ص ) كه در آن توبه شانزده تن از ياران حضرت ختمىمرتبت ( ص ) را آورده است . - توبه برخى از اميران و اميرزادگان كه در آن بيست مورد را بررسى كرده است . - توبه گروهى از مشايخ بزرگ صوفيه كه سى و چهار مورد را بررسى كرده است . - توبه ديگر توبه‌كنندگان كه در آن شانزده مورد را آورده است . - و سرانجام توبه گروهى از مسيحيان و يهوديان و مجوسيان و بت‌پرستان كه از آيين خود توبه كرده‌اند و مسلمان شده‌اند كه هشت مورد را نقل كرده است . مجموع داستانهاى كتاب التوابين يكصد و سى و پنج داستان است . منابع و مآخذى كه بوضوح در تنظيم كتاب التوابين اثر گذاشته و به احتمال قريب به يقين مقدسى اين داستانها را از آن كتابها برداشته است به شرح زير است : نخست اشارات مختصرى است كه در مواردى چون توبه فرشتگان و توبه پيامبران بزرگوار در آيات مباركات قرآن آمده است كه در اين موارد زيربناى اصلى است و سپس كتابهاى تفسير و قصص قرآن و پيامبران است ، چون تفسير محمد بن جرير طبرى و قصص الانبياء ثعلبى كه البته از مطالب اسرائيلى متأثر است .